Zijn wij een rijke wijk? / Are we a wealthy neighborhood?

23.09.2026 : ‘Ik ben er niet trots op,’ zeg ik tegen Uwe. Uwe is een Duitse ingenieur die een boek schrijft over het ontstaan van de rubber- en tabaksplantages op Brits-Noord Borneo.
English follows the Dutch text

Ik laat hem foto's zien waarop mijn grootvader staat, als witte, zeer wit geklede koloniaal, met naast hem somber kijkende lokale mannen en vrouwen. ‘Die mensen zien er niet erg gelukkig uit. Ik vind dat best gênant.’ ‘Ja, dat was een zeer bedenkelijke periode’, zegt Uwe. ‘Maar ben ik als naoorlogse Duitser verantwoordelijk voor de verschrikkingen van de nazi's?’ Als hij het zo vraagt, vind ik van niet. Maar dat zeg ik makkelijker als het over een ander gaat dan als het over mezelf gaat.

Want mede met het geld van Borneo kocht mijn grootvader ook het huis waarin ik nu woon. Een mooi, groot huis, in een wijk die tegenwoordig de rijke wijk van Leiden wordt genoemd. Hoger opleidingsniveau, hoger gemiddeld inkomen, hogere WOZ- waarden. En 'dus', zo redeneert de gemeente, kan de Profburgwijk zelf wel nadenken over de beste warmteoplossing. Andere wijken hebben meer ondersteuning nodig; wij staan op de kaartjes van de energietransitie steevast als 'eigen initiatief van de wijk'.

Daar kan ik me op zich in vinden. Maar zijn we eigenlijk wel zo rijk? Niet iedereen hier heeft een hoge opleiding of een koophuis; er zijn ook veel huurders, onder andere bij woningcorporatie Ons Doel. En wat is rijkdom eigenlijk? 'Wie kinderen heeft, is rijk,' zegt een spreekwoord. 'Een tevreden mens is een rijk mens,' zei mijn oma. En ook tijd is geld. Er zijn vele vormen van rijkdom.

Ik denk aan de parabel van de hengel. Geef iemand een vis, en hij eet één dag. Geef hem een hengel, en hij eet zijn hele leven. Wil je dat de hele streek te eten heeft, bouw dan een hengelfabriek. Wil je dat de kleinkinderen ook nog vis vangen, zorg dan dat er genoeg vissen overblijven om zich voort te planten. En zorg dat die fabriek zelf niet de rivier vervuilt, mensen uitbuit of de omgeving uitdroogt.

Zo'n duurzame ‘fabriek’ bouwen we nu, wijk voor wijk, huis voor huis: we fabriceren de overstap van gas naar duurzame warmte, met warmte- pompen of een mini-warmtenet. Bij voorkeur zo dat niet de helft van de wijk een dure warmtepomp koopt terwijl de andere helft dat niet kan betalen. Het is pionieren met on- volledige informatie, twee stappen vooruit en soms weer een stap terug. Dat lukt dankzij bewoners die zich rijk en verantwoordelijk genoeg voelen om er tijd in te steken. En een gemeente die dat ondersteunt. Mijn grootvader was trots op wat hij opbouwde; ik voel me er weleens ongemakkelijk bij. Maar schaamte verandert niets, en trots evenmin. Wat wél iets verandert, is wat we vandaag met onze rijkdom doen – of die nu in stenen zit, in een goed inkomen, of in de tijd die we over- hebben om mee te denken over de beste warmteoplossing voor onze buurt. Misschien is de vraag dan ook niet of we een rijke wijk zijn, maar: waar zijn we bereid onze rijkdom, hoe je die ook meet, voor in te zetten?

door Maarten Stoffers
Dit artikel verscheen in de Wijkkrant van september 2026

Are we a wealthy neighborhood?
"I’m not proud of it," I tell Uwe. Uwe is a German engineer writing a book about the origins of the rubber and tobacco plantations in British North Borneo. I show him photographs of my grandfather—a white colonialist dressed in stark white—standing beside somber-looking local men and women. "Those people don’t look very happy. I find it rather embarrassing." "Yes, that was a highly questionable period," says Uwe. "But as a post-war German, am I responsible for the horrors of the Nazis?" When he puts it that way, I don't think so. But it is easier to say that about someone else than about myself.

After all, it was partly with money from Borneo that my grandfather bought the house I live in now. A beautiful, large house in a neighborhood nowadays known as Leiden’s wealthy district. Higher levels of education, higher average incomes, higher property values. And "therefore"—or so the municipality reasons—the Profburg neighborhood can figure out the best heating solution for itself. Other neighborhoods need more support; on energy transition maps, we are invariably marked as a "neighborhood-led initiative."

In principle, I agree with that. But are we actually that wealthy? Not everyone here is highly educated or owns their home; there are many tenants, too—including those renting from the housing association Ons Doel. And what is wealth, really? "He who has children is rich," goes the saying. "A contented person is a rich person," my grandmother used to say. And time is money, too. There are many forms of wealth.

I think of the parable of the fishing rod. Give someone a fish, and he eats for a day. Give him a fishing rod, and he eats for a lifetime. If you want the whole region to have food, build a fishing rod factory. If you want your grandchildren to catch fish too, ensure enough fish remain to reproduce. And make sure the factory itself doesn’t pollute the river, exploit people, or dry out the local environment.

We are building just such a sustainable ‘factory’ now—neighborhood by neighborhood, house by house: we are manufacturing the transition from gas to sustainable heating, using heat pumps or mini-heating grids. Ideally, we do this in a way that avoids a scenario where half the neighborhood buys an expensive heat pump while the other half cannot afford one. It is pioneering work done with incomplete information—two steps forward, and sometimes a step back. It succeeds thanks to residents who feel wealthy and responsible enough to invest their time in it, and a municipality that supports them. My grandfather was proud of what he built; I sometimes feel uneasy about it. But neither shame nor pride changes anything. What *does* make a difference is what we do with our wealth today—whether that wealth lies in bricks and mortar, a good income, or the time we have to help devise the best heating solution for our neighborhood. Perhaps the question isn't whether we are a wealthy neighborhood, but rather: what are we willing to use our wealth—however you measure it—to achieve?

by Maarten Stoffers
This article appeared in the *Wijkkrant* (Neighborhood Newspaper) in September 2026.