Lezing prof Hans Blom

De Jodenvervolging in Nederland tijdens WOII

Voor een stampvolle kerkzaal hield op 28 augustus professor Hans Blom, oudhoogleraar Nederlandse geschiedenis en voormalig directeur van het NIOD, een lezing over het onderwerp “de Jodenvervolging in Nederland tijdens WOII”. Hij benaderde zijn onderwerp – hoe kan het ook anders – met een breed geschetste historische aanloop, beginnend bij het antisemitisme in vroeger eeuwen in grote delen van Europa. Dat nam vanaf het einde van de negentiende eeuw duidelijk toe, ook in een nieuwe racistische variant. Blom merkte op dat er in de Tweede Wereldoorlog in Oost Europa zeer veel Joden vermoord zijn en niet uitsluitend door Duitsers. De Jodenhaat van een harde kern van de nazi’s mondde in 1941 uit in hun plan om de Joden te vernietigen. Een vernietiging, die voordien nog leek in te houden dat de Joden ook naar een uithoek gestuurd konden worden of gebruikt als werkkracht, maar in het kader van de oorlog tegen de Sovjet Unie, massamoord werd. Van de Nederlandse joden is driekwart omgekomen, relatief veel meer dan in Belgi¨ en Frankrijk . Blom concludeerde dat daarvoor verschillende redenen zijn aan te wijzen, die zowel met de daders, de omstanders (de Nederlandse bureaucratie en bevolking) als de slachtoffers te maken hebben.

Bij de Nederlanders speelden naast en tegenover verontwaardiging over de bezetting en de Jodenvervolging, angst, machteloosheid en onzekerheid over de ware toedracht een grote rol. Het is zijns inziens niet juist om te stellen dat de Nederlandse bevolking als geheel willens en wetens de massamoord op de Joden heeft laten gebeuren. Na de lezing beantwoordde hij uitvoerig en zeer deskundig de vele vragen van het publiek. Hij betoogde dat er geen direct toepasbare lessen uit de geschiedenis getrokken kunnen worden, omdat iedere situatie zijn eigen kenmerken en context heeft en mensen altijd keuzes hebben. Wel is vaak te zien geweest dat het buitensluiten en stigmatiseren van een bepaalde bevolkingsgroep de aanzet was voor grove discriminatie of erger, maar ook dat is geen wet van Meden en Perzen.