De Kropholler driehoek

10 maart 2011 was het precies 75 jaar geleden dat de nieuwe St. Petruskerk door Mgr. J. P. Huibers (Haarlem) werd ingewijd. De bijna 100 jaar oude St. Petruskerk op de Langebrug brandde in de nacht van 25 juli 1933 zo goed als geheel af. Een nieuwe locatie voor de kerk was noodzakelijk en deze werd gevonden aan de Lammenschansweg, toen nog Kamerlingh Onneslaan geheten.

In de uitbreidingsplannen van de gemeente Leiden (1933) was de bouw van een kerk in eerste instantie niet opgenomen. Als de plannen niet uiteindelijk waren gewijzigd, zou een weg de driehoek hebben doorkruist. Maar er ontstond dus in één jaar tijd een kerk met pastorie en een driehoek van huizenblokken er omheen: de Kropholler driehoek. Kropholler wordt altijd in één adem genoemd met dit (Rijks)monument, maar wie was Kropholler?

Alexander Jacobus Kropholler (Amsterdam, 26 juli 1881-Wassenaar, 17 mei 1973) was een veelbelovend architect, die zonder opleiding in die richting (hij was aanvankelijk timmerman) één van de belangrijkste architecten van de eerste helft van de twintigste eeuw was. Samen met vriend Jan Frederik Staal zette hij in 1902 een architectenbureau op en al snel volgden de eerste successen. Toch was deze combinatie geen lang leven beschoren en met hevige ruzie ging het duo uit elkaar. Beweerd wordt dat ze elkaar daarna nooit meer gesproken of gezien hebben, wat bijna onmogelijk lijkt daar Staal met Krophollers zus getrouwd was en er dus ook een familieband was. Ieder ging dus zijns weegs: Staal als vertegenwoordiger van de Amsterdamse school en Kropholler, die vaak met de Delftse school (Berlage, Granpré Molière) in verband gebracht wordt. In feite had hij daar echter niet veel mee van doen.

Kropholler ontwierp aanvankelijk met name raadhuizen voor een aantal gemeenten (o.m. Waalwijk) maar toen hij in 1908 rooms-katholiek werd ging zijn passie uit naar de kerkenbouw (Vught, Leiden), daarnaast is het voormalig politiebureau te Alkmaar een goed voorbeeld van zijn specifieke stijl.

De St. Petruskerk met de omliggende huizen zijn in samenwerking met de jonge architect ir. Hugo Anthonius van Oerle (1905-1994) tot stand gekomen. Aannemer H.P. Jansen nam de bouw voor zijn rekening.

Kropholler bleek geen plooibaar mens. Hij was soms zeer tegendraads en het botste dan ook regelmatig met collega’s en opdrachtgevers. Toen bleek dat hij in de aanloop naar, en tijdens de Tweede Wereldoorlog niet helemaal zuiver gehandeld had, werd er aangedrongen op een veroordeling wegens collaboratie. Zover is het niet gekomen. Hij bleef tot op hoge leeftijd werken maar kreeg nooit meer de waardering die hij voor de oorlog had genoten.
Hij is echter wel van groot belang voor de Nederlandse architectuur gebleken en – samen met Van Oerle – heeft hij aan de wieg gestaan van de 75-jarige Professorenwijk.