Voormalig joods weeshuis

Onthulling koffermonument in combinatie met herdenking van de ontruiming op 17 maart 1943

door Frans Hoek

In onze stad zijn er al tientallen herdenkingsmonumenten voor de Tweede Wereldoorlog. Voor de groep die het meest te lijden heeft gehad, onze joodse medeburgers, was tot op heden nog geen monument in Leiden. De gemeente heeft een commissie in het leven geroepen die de opdracht kreeg zo’n monument te realiseren. Na een prijsvraag is er op voorstel van beeldend kunstenaar Ram Katzir gekozen voor een antimonument. Geen grote beeldengroep of zoiets, maar op verschillen plaatsen door de stad een ‘vergeten’ stenen koffer. Bedoeling is dat voorbijgangers zich afvragen van wie die bagage is geweest en waarom deze is achtergelaten.

Op 17 maart werden deze koffers officieel onthuld: op vijf plaatsen staan nu zes koffers. De eerste op de Vliet, de tweede op de hoek Rapenburg en Heerensteeg, de derde en vierde voor de deur van het oude Politiebureau aan de Zonneveldstraat en de vijfde daar recht tegenover bij het Kamerlingh Onnes gebouw.

Basalt
Toen onze wijkvereniging hoorde van het plan voor de koffers hebben we gevraagd om voor het voormalig weeshuis aan de Roodenburgerstraat een zesde koffer te vermoorde joden kwamen er 54 uit het weeshuis! Het verzoek werd ingewilligd en ook de financiering kwam rond. Waar voor de koffers in de stad verschillende kleuren graniet zijn gebruikt uit verschillende windstreken, heeft Ram Katzir voor ‘onze’ koffer speciaal basalt uit Israel gehaald. Dit is een grijze steensoort die hard van buiten, maar zacht van binnen is.

De onthullingen werden door een groeiende groep mensen, waaronder de burgemeester, bijgewoond. Om drie uur was ons monument aan de beurt. Onze wijkvereniging hield nu voor de vierde keer de herdenking van de razzia op 17 maart, waarbij alle aanwezige bewoners van het weeshuis werden gedeporteerd. Wij doen dat traditiegetrouw samen met groepen leerlingen van het Bonaventuracollege in onze wijk en van het Erasmus College uit Zoetermeer.

Bijzondere mensen
Na een introductie onthulden twee wel heel bijzondere mensen het koffermonument.
Jopie Schröder-Vos was er, het vriendinnetje aan wie Lotte Adler voor de razzia haar koffer met fotoboek en muziekbladen in bewaring gaf. De stenen koffer voor het voormalig weeshuis is gemodelleerd naar die koffer van Lotte. Verder was Pieter de Vries er. Hij is &eaucute;&eavute;n van de vier weeshuiskinderen die niet in de kampen omkwamen. Mevrouw Schröder legde na de onthulling bij de koffer heel indrukwekkend een Davidsster van witte rozen voor haar vermoorde vriendinnetje.
Na een toelichting door de beeldhouwer Ram Katzir waren de scholieren aan de beurt. Allereerst werd er door twee leerlingen namens de wijkvereniging een krans gelegd. Daarna was er muziek en werden er gedichten voorgelezen. Door de heer Levie van de joodse gemeenschap werd samen met een leerling van het Erasmus College Kaddish gebeden. Dit is het traditionele joodse gebed voor de overledenen. De leerlingen van beide scholen legden elk een steentje op de bovenkant van de koffer, waarna de namen van de 58 weggevoerde mensen werden genoemd.

Na afloop was er koffie, thee en fris en kon er in het pas heropende gebouw gekeken worden naar een tentoonstelling over de joodse scholieren in de tweede wereldoorlog.
Er blijft permanent een digitale fotolijst en een vitrine met een wisselende tentoonstelling achter in de herdenkingsruimte, links van de ingang.

Al met al kunnen we terugkijken op een indrukwekkende herdenkingsplechtigheid waarbij ruim 150 mensen aanwezig waren.