‘Darwin in de Professoren- en Burgemeesterswijk’

door Rinny E. Kooi

Wereldwijd wordt dit jaar herdacht dat Charles Darwin (1809-1882) 200 jaar geleden werd geboren en 50 jaar later, op 24 november 1859, zijn grote werk ‘On the Origin of Species’ publiceerde. Na twintig jaar puzzelen, tobben en aarzelen durfde hij zijn ‘tree of life’ eindelijk bekend te maken en werd daarmee de grondlegger van de evolutietheorie. Dat zorgde voor grote opschudding en tot op heden wordt erover gediscussieerd.

Leiden, één van de grote universiteitssteden in die tijd stelde zich in de jaren na de publicatie van de theorie het meest terughoudend op in de acceptatie. Toch veranderde er in de loop der tijd iets. In 1875 werd onder luid gejuich bekend gemaakt dat de universiteit besloten had Darwin een eredoctoraat te verlenen.

Links
In Leiden zijn diverse links met Darwin te leggen. Eén daarvan is de Darwinweg waar op 24 november 2009 het straatnaambordje is onthuld. In onze wijk is een aantal straatnamen genoemd naar hoogleraren die met Darwin contact hadden of die zich in zijn theorie hebben verdiept. Zij hebben ongetwijfeld invloed gehad op de acceptatie ervan in Leiden. Coenraad Jacob Temminck ((1778-1858) de eerste directeur van het vroegere Rijksmuseum van Natuurlijke Historie (nu Naturalis) correspondeerde met Darwin en ook Jan van der Hoeven (1801-1868) schreef met hem. De laatste moest absoluut niets van de evolutietheorie hebben. Ook de botanicus Willem Frederik Reinier Suringar (1832 -1898), was geen voorstander van de evolutietheorie. Hij stichtte een botanische school in Leiden, die studenten aantrok als Melchior Treub ((1851-1910), ook geen volgeling van Darwin), Hugo de Vries (1848-1935) en Martinus Willem Beijerinck (1851-1931).

Hartelijk
De Vries correspondeerde met Darwin en bezocht hem in 1878. Aan zijn grootmoeder, Louise Reuvens-Blussé (1801-1896) die toen in de Breestraat woonde, schreef hij: “Ik heb Darwin gesproken. Ik heb hem bezocht en ben zoo vriendelijk, ja zoo hartelijk door hem ontvangen, als ik mij in de verte niet had durven voorstellen.” Darwin ging in de loop der jaren grote waarde hechten aan erfelijkheid, het doorgeven van eigenschappen van ouders aan kinderen. Hoe dat kon heeft hij nooit geweten. De Tsjech Gregor Mendel (1822-1884) (Leiden heeft ook een Mendelweg) heeft dat ontdekt. De Vries werd omstreeks 1900 één van de herontdekkers van de theorie van Mendel. Beijerinck speelde daarbij een zeer grote rol. Hij was in het bezit van de publicatie van Mendel en wees in 1900 De Vries daarop. Toen in 1878 Darwin voor zijn 69ste verjaardag vanuit Nederland een album kreeg met portretten van zijn aanhangers leverde ook de scheikundige Jacob Maarten van Bemmelen (1830-1911) een foto.

Darwin in Leiden
Ik heb mij het afgelopen jaar in Darwin verdiept. Als resultaat van mijn interesse verschijnt op 24 november het boek ‘Darwin in Leiden’; een zoektocht naar de connecties tussen Leiden en Darwin (uitgeverij Ginkgo, prijs € 17,50, ISBN 978-90-71256-10-3). Zoals hiervoor verteld herinnert onze wijk in de naamgeving van straten aan een aantal hoogleraren die contact hebben gehad met Darwin.